Bakı Dövlət Universitetinin Qazax filialında Xalq yazıçısı Yusif Səmədoğlunun 90 illik yubileyinə həsr olunmuş esse müsabiqəsi keçirilib.

Sözügedən müsabiqədə Bakı Dövlət Universitetinin Qazax filialının Filologiya ixtisasının F-1-23 qrup 3-cü kurs tələbəsi Məmmədova Firuzə Füzuli qızının I yerə layiq görülmüş “Yusif Səmədoğlu – Vicdanın və Sözün Qoruyucusu” adlı yazısını təqdim edirik:

Yusif Səmədoğlu – Vicdanın və Sözün Qoruyucusu

Ədəbiyyat bəzən səssiz bir etiraza çevrilir. Cəmiyyətin susduğu, insanların danışmağa cəsarət etmədiyi bir anda söz danışmağa başlayır. O sözün arxasında isə adətən bir cəsarətli ruh dayanır. Azərbaycan ədəbiyyatında belə ruhun daşıyıcısı olan yazıçılardan biri Yusif Səmədoğludur. O, yalnız yazıçı kimi deyil, həm də bir vicdan səsi, bir mənəviyyat işığı kimi yaddaşlarda qalıb. Görkəmli şair Səməd Vurğunun oğlu olsa da, atasının şöhrətindən çox, öz istedadı və dünyagörüşü ilə tanınıb. Onun ədəbi taleyi atasının mirasından yox, öz qəlbinin sükutundan doğulub. Yusif Səmədoğlu ədəbiyyatı həyatın bir bəzəyi kimi deyil, onun mənası kimi dərk edirdi. O, insanın varlığını, içindəki ziddiyyətləri, zamanın gətirdiyi mənəvi sarsıntıları dərin düşüncə ilə qələmə alırdı. Yusif Səmədoğlunun yaradıcılığında ən mühüm mövzulardan biri insanın vicdanla mübarizəsidir. O, oxucunu cəmiyyətin zahiri gözəlliklərindən uzaqlaşdırıb, insanın daxili aləminə aparırdı. Onun qəhrəmanları çox vaxt susurdu, amma o sükutun içində bir qışqırıq, bir üsyan vardı. Yazıçı üçün ən böyük faciə – insanın sükut etməsi idi. “Qətl günü” romanı bunun ən parlaq nümunəsidir. Bu əsərdə o, sovet dövrünün mənəvi təzyiqlərini, qorxunun insan ruhunu necə zəncirlədiyini ustalıqla göstərmişdir. Romanın qəhrəmanları yalnız bir hadisənin içində yaşamır, həm də insanlığın bütün dövrlərinə xas olan vicdan sınağını keçirirlər. Yazıçı göstərir ki, insan bəzən yaşamaq üçün susur, amma məhz o sükut onu içəridən öldürür. Yusif Səmədoğlunun dili sadə, amma dərin mənalıdır, sətirlərində gizlənən ağrılar oxucunun ürəyinə yol tapır. Onun yaradıcılığında zaman anlayışı da xüsusi yer tutur. Yazıçı üçün zaman sadəcə keçmiş, bu gün və gələcək deyil – insanın yaddaşında yaşayan bir axındır. O, keçmişi unutmadan bu günü dərk etməyə, gələcəyi doğru qurmağa çağırırdı. “Qətl günü” əsərindəki hadisələr təkcə bir tarixi dönəmin deyil, həm də bütün insanlığın iç dünyasının aynasıdır. Yazıçı burada oxucunu düşündürür: “Əgər susmaqla yaşamaq mümkündürsə, bəs yaşamağın mənası nədir?”.

Səmədoğlunun bir çox hekayələri var, daha çox sevdiyim hekayəsi isə "Yaddan çıxmış sözlər" hekayəsi oldu. Yusif Səmədoğlu bu hekayədə gənc nəslin unudulmuş tarixi ilə əlaqəsini bərpa etməyə çağırır. “Yaddan çıxmış sözlər” yalnız dilin yox, həm də milli yaddaşın yaddan çıxmasıdır. Oyun, zarafat və gülüş arxasında yazıçı böyük bir faciəni gizlədir: keçmişini unutmuş insan gələcəyini də qura bilməz.

Burada “Türkmənçay” sözünün çəkilməsi sadəcə tarixi hadisəyə işarə deyil, o, həm də xalqın şüurundakı boşluğun simvoludur. Gənclərin əvvəlki gülüşü, sakitliyi və sonra gələn sükut – bu, yaddaşın oyandığı, vicdanın danışdığı andır. Yazıçı oxucuya demək istəyir ki, yaddaşsız millət, köksü boş ağac kimidir – nə kökü var, nə kölgəsi.

Yusif Səmədoğlu həm də milli dəyərlərə dərin hörmətlə yanaşırdı. Onun yaradıcılığında Azərbaycan insanının mənəvi gücü, dözümü və əxlaqı mühüm yer tutur. O, modern ədəbiyyatın imkanlarından istifadə edərək milli ruhu qorumağı bacarmışdı. Ədəbiyyatı bir silah kimi deyil, bir şüur və düşüncə vasitəsi kimi dərk edirdi. Yazıçı inanırdı ki, insan öz vicdanını qoruduğu müddətcə millət də, ədəbiyyat da yaşayar. Yusif Səmədoğlu uzun illər Azərbaycan televiziyasında, Yazıçılar Birliyində və mədəniyyət sahəsində çalışmış, ölkənin ədəbi həyatında mühüm rol oynamışdır. O, sadəcə yazmırdı – düşünürdü, axtarırdı, soruşurdu. Onun həyatı bir yazıçının tənhalığı, düşüncəsi və mübarizəsi ilə dolu idi. Hər sətiri bir yanğıdan, bir dərddən doğurdu. Yazıçı dünyasını dəyişsə də, onun səsi hələ də ədəbiyyatımızda yaşayır. Bu səs – insan vicdanının səsidir. Onun qələmindən doğan sətirlər bu gün də oxucunu düşündürür, ona ədalətin, həqiqətin, səssizliyin dəyərini xatırladır. O, oxucusuna öyrədir ki, ədəbiyyat yalnız sözlərdən ibarət deyil – o bir ruhdur, bir həyat tərzidir. Bu gün biz Yusif Səmədoğlunu yalnız bir yazıçı kimi deyil, həm də vicdanın qoruyucusu kimi xatırlayırıq. O, göstərdi ki, yazıçı olmaq sadəcə yazmaq deyil, həm də həqiqəti demək, bəzən cəsarətlə susmamaqdır. Onun əsərləri bizi insan kimi daha dərindən dərk etməyə çağırır. Ədəbiyyatın dəyəri onun insan ruhuna təsir gücü ilə ölçülür.

Yusif Səmədoğlunun sözləri bu təsirə malikdir – çünki o, oxucusunu düşündürür, silkələyir, dəyişdirir. O, bizə öyrədir ki, hər insanın içində bir “qətl günü” var – vicdanın sınaq anı. O andan üzüaşağı enmək də, ucalmaq da insanın öz əlindədir. Yusif Səmədoğlu Azərbaycan ədəbiyyatının qürurudur. O, bu ədəbiyyata yalnız gözəl əsərlər deyil, həm də mənəvi istiqamət verib. Onun yaratdığı obrazlar, düşündürücü sətirlər və sarsıdıcı həqiqətlər uzun illər boyu yaddaşlarda qalacaq. Çünki böyük yazıçılar ölmürlər – onların sözləri yaşadığı müddətcə, onlar da yaşayır.